"Txina, Mao ondoren" dokumentala (BBC)

"Gizon baten iraultza (Mao Zedong)" dokumentala (BBC)

Despedida del Che a sus hij@s

Abian gara. Ikasturte berria dugu Mendillorri BHIn zein auzoan; un curso más para crear puentes entre las cuatro paredes del aula y todo un barrio con mil y una experiencias de las que aprender. En esta ocasión quiero dejaros con Che Guevara y las que serían sus últimas palabras para con sus hijas e hijos: "Crezcan como buenos revolucionarios, aprendan mucho". Izan gaitezen zintzoak, eta burua astindu!

Últimos consejos a su hija Hilda

Has de saber que sigo lejos y que estaré mucho tiempo alejado de ti, haciendo lo que pueda para luchar contra nuestros enemigos. No es que sea gran cosa pero algo hago, y creo que podrás estar siempre orgullosa de tu padre, como yo lo estoy de ti.

Acuérdate que todavía faltan muchos años de lucha, y aun cuando seas mujer tendrás que hacer tu parte en la lucha. Mientras, hay que prepararse, ser muy revolucionaria, que a tu edad quiere decir aprender mucho, lo más posible, y estar siempre lista a apoyar las causas justas. Además, obedece a tu mamá y no creerte de todo antes de tiempo. Ya llegara eso.

Debes luchar por ser de las mejores en la escuela, mejor en todo sentido, ya sabes lo que quiero decir: estudio y actitud revolucionaria, vale decir: buena conducta, seriedad, amor a la Revolución, compañerismo, etc. Yo no era así cuando tenía tu edad, pero estaba en una sociedad distinta, donde el hombre era el enemigo del hombre. Ahora tu tienes el privilegio de vivir otra época y hay que ser digno de ella.

Carta a su hija Hilda. Febrero 15 de 1967.

Ernesto Che Guevara. Obras. 1957-1967.

Tomo II. Pág 694. Casa de las Américas. La Habana, 1970.

Publicado en: Periódico EL MUNDO, 16 de octubre, 1967: 4C.

BOHEMIA, 59(42):99, 20 de octubre de 1967.

Carta a sus hijos e hijas

Su padre ha sido un hombre que actúa como piensa y, seguro ha sido leal a sus convicciones.

Crezcan como buenos revolucionarios. Estudien mucho para poder dominar la técnica que permite dominar la naturaleza. Acuérdense que la Revolución es lo importante y que cada uno de nosotros, solo, no vale nada.

Sobre todo, sean siempre capaces de sentir en lo más hondo cualquier injusticia cometida contra cualquiera en cualquier parte del mundo. Es la realidad más linda de un revolucionario.

Hasta siempre hijitos, espero verlos todavía. Un beso grandote y un abrazo de papá.

Carta a sus hijos.

Ernesto Che Guevara. Obras. 1957-1967.

Tomo II. P. 696. Casa de las Américas. La Habana, 1970.

Duela 50 urte, CHE Guevara gizona hil zuten, mitoa sortu

 Gizonak ezin du arnasa hartu, leher eginda egoteaz gain asmak gogor zigortzen baitu. Hala ere, azken hatsa eman arte etsi gabe aurrera jarraitzeko kemena du. Ernesto Che Guevara du izena, eta horrela aritu da beti, Kubako Sierra Maestran, Kongoko oihanetan eta, azken hilabetotan, Bolibiako baso eta mendietan.

  Ezagutzen dutenek diotenez, tematia da, eta egoskorra bere zereginetan. Zeharkaldi amaiezinetan nekeak jota hauspo bularrak ixten zaizkionean, beste edonork egingo lukeen moduan gorputza bere onera etorri arte atseden hartu beharrean, hortzak estutu eta atzean ez geratzen saiatzen da, gogorretan gogorrena balitz bezala. Are gehiago, sarritan, motxila astunena hartzen du soinean, ingurukoei eta batez ere bere buruari erakusteko, hala nahi izanez gero, gizakia gai del edozein gauza egiteko.

  Politikan ere horrela jokatu du beti. Nonbait Iraultza bideratzeko baldintzarik ez dagoela entzuten duen bakoitzean, "baldintzak sortu egiten dira!" erantzuten du. Edo, zer eginik ez dagoela entzuten duenean, "dena dago egiteko" ihardesten du. Kubako Iraultza da borondate horren adibide esanguratsuena.

  "Bi, hiru, lau Vietnam sor ditzagun!" idatzi berri du Tricontinental erakundeari bidali eta bere testamentu bihutuko den azken gutunean. Eta hitzetatik ekintzetara, Bolibian sartu da su berri bat piztu asmoz.

  Hezur eta azal besterik ez da bere gorputza, baina nonbaitetik ateratzen du indarra. Barne borondatetik, ezbairik gabe, eta sozialismoaren garaipenaz duen sinesmenetik.

  Alabaina, orain, Bolibiako Quebrada del Yuro izeneko hegian, ez aurrera ez atzera, bertako armadak setiarurik egoteaz gain, indarge eta eri dago. Badaki oraingoan bere indarren muga gainditu duela. Badaki gauza guztiek bezala gizakiaren borondateak ere zeharkatu ezin diren mugak dituela, norberarenak zein gizarteak jartzen dizkionak. Baina ez du amore eman nahi izan.

  Laster hilotz izango da. Begiak urrunean galduta balitu bezala egingo diote argazkia, eta aldizkari eta egunkarien azaletan barrena zeharkatuko du mundua. Gizona hil dute, mitoa sortu.

Joxe Iriarte Bikila, Iraultzen maratoia, Txalaparta, 2002, 185-186. orr.

Fidel Castro Ruz (1926-2016): Bizitza bat historiari emana

Ostiraleko azken albistegiaren ondoren, gauerdian, eman zuten Fildel Castro Kubako iraultzaren lider historikoaren heriotzaren berri. Habanan, 90 urte zituela, hil egin da Historia Garaikideko ikur nagusietako bat, mundu osoko ezkerraren erreferentea.

Iraultzaren garaipena. Fidel, fusil batekin. Bere
 eskuinean Raul anaia, iraultzaren garaipena ospatzen.

Ostiraleko klasean, Batxilergoan, amaiera eman genion 1. Ebaluazioko gaitegiari, Langile Mugimendua gaiari, hain zuzen. Jauzi ederra eman genuen XIX. mendetik orainera Iñaki Petxarroman-ek idatzitako Eta hurrengoa, Le Pen artikuluarekin (Berria, azaroaren 11). Bertan azaldu zitzaizkigun gelan landutako kontzeptu piloa: marxismoa, sozialismo erreala, sozialdemokrazia, Sobiet Batasuna, estalinismoa, kapitalismo neoliberala, nazismoa, faxismoa, bankuak, multinazionalak, brexit-a, Europako Batasuna... Nola imaginatu, une horretan bertan, prozesu historiko horien protagonista bat, XX. mendeko historiaren lekuko pribilegiatua zena, ihes egiten ari zitzaigula?

Honetan Fidel-i berari emango diogu hitza, berak azal diezaigun alderdi ortodoxoarekin eta marxismoarekin izaniko lehen harremana:

"Karrerako lehen urteotan oso lotuta egon nintzen Alderdi Ortodoxoaren aldekoak ziren unibertsitateko adiskideekin. Ni bat nentorren mugimendu harekin. Aurrerago, gustuko ez nituen gauzak ikusten hasi nintzen. Kontzientzia politikoa erradikalagoa hartuz joan nintzen, eta Lenini eta Marxi buruz gehiago jakiten hasi. Engels ere irakurtzen nuen, eta filosofia lan ugari, baina, batez ere, Marxen teoria politikoak. Ondorioztatu nuen ekonomia kapitalista zentzugabea zela. Lehenagotik ere komunista utopikoa nintzen, oinarri zientifiko eta historikorik gabea. Oso gaizki hartzen nituen pobrezia, injustizia, desberdintasunak... Marxen Manifestu Komunista-k eragin handia egin zidan, ze haren ondorioz gauza batzuk ulertzen hasi nintzen. Gizartea zer den erakutsi zidan marxismoak".

3. Ebaluazioan izanen dugu aukera Fidel Castrok bizi eta protagonizatu zituen gertakari historikoak lasaiago aztertzeko. Momentuz, hona hemen, Kubako iraultza garaile atera ondoren, Carlos Pueblak sortutako kanta: "Y en eso llegó Fidel" .

Juan Martin Guevara, "Che" Guevararen anaia

«Niretzat Che ez da mito bat, anaia baizik»

Marisol Ramirez / Argazki Press

EITBk gonbidatuta, Euskal Herrian izan da egunotan Juan Martin Guevara (Cordoba, Argentina, 1943). Ezkerreko militantea da, FAS Sozialismoaren aldeko eta Inperialismoaren kontrako Fronteko kide izan zen, eta preso atxiki zuten 1975etik 1983ra, baina, batez ere, Ernesto Guevara Che-ren anaia izateagatik egin da ezagun.

Zuen familian bazenekiten jatorria Euskal Herrian zenutela. Zein irudi zenuten Euskal Herriaz?

Bai, bagenekien gure jatorrian euskal osagarri garrantzitsu bat zegoela, gure arbasoak Euskal Herritik iritsi zirela; Txilera lehen, eta gero, handik Argentinara. Baina, horretaz aparte, ez genuen erreferentzia handirik. Gure izeba Beatrizek beti esaten zuen Euskal Herriko eta Irlandako jatorria genuela, eta familiaren izaeran nabaritzen zela hori: burugogorrak gara, erabakimen handikoak eta managaitzak. Baina hori baino askoz gehiago ez; gu aurrera begira bizi ginen, eta ez genuen gure arbasoen berri jakiteko irrika berezirik.

Nolakoa zen Ernesto Guevara?

Familian matxinoak izan gara beti, baina Ernesto, inor baino gehiago. Eta bidaietara oso emana: beti zegoen kanpoan, bizikletan, motorrean, auto-stop eginez eta abar; eta onena zen beti itzultzen zela. Medikuntza ikasketak ere horrela egin zituen, bere kasa; normalean ez zen fakultatera joaten; itzultzen zenean, ikasi, eta azterketetara aurkezten zen. Eta nahikoa zen erronka jotzea eta esatea: «Ezetz egin hau edo bestea», berak egin zezan. Esan didatenez, ezaugarri hori oso euskalduna da.

Jakitun zen iraultzaren ikur gisa hartzen ari zen neurriaz?

Nik esango nuke baietz, bere lidergoaren garrantziaz kontziente zela, nahiz eta Fidel Castrok inoiz kritikatu dion ez zuela iraultzan zuen garrantzia balioetsi eta arrisku gehiegi hartu zituela. Baina niretzat Che ez da mito bat; nik anaia nuen. Iraultza gailendu zenean, [1959ko urtarrilean] ni Kubara joan nintzen, eta han mundu guztiak komandantearekin egon nahi zuen; nik ez, nik anaiarekin egon nahi nuen. Gure belaunaldikoentzat ikur izan zen Che, eta ez soilki ezkerrarentzat, gazte guztientzat baizik.

Zu ere errepresioa nozitutakoa zara.

1974an espetxeratu ninduten lehenengo aldiz, [Juan Domingo] Peron erbestetik itzuli zenean. Orduan hasi zen ezkerraren kontrako errepresioa. Jomuga ez zen ezker osoa, ezker iraultzailea baizik, boterea eskuratzeko estrategia argia zuena. Bolada laburra eman nuen espetxean, baina, jakina, ordurako markatutanengoen, eta 1975ean berriro atxilotu ninduten. 1975etik 1983ra kartzelan egon nintzen. Jakina, militarrak boterera iristeak ez zuen asko lagundu presoon egoera samurtzen.

* Artikulu osoa: 

• http://www.berria.eus

"Ese hombre", Silvio Rodríguez ["Expedición", 2002]

 1977an idatzi zuen kanta Silvio Rodríguez abeslari kubatarrak, Angolan internazionalista gisa borrokatu ondoren. Bere buruaz ari zen Silvio, garai hartan lortzen ari zen ospearen beldur. Hala ere, ongi legoke arretaz entzutea jende xumeari bestelako mundua posible dela dioten lider politiko horiek ere.

"Expedición", 2002.

Ese hombre que por hechos o por dichos

es respetado tanto,
ese hombre que por dichos o por hechos

es festejado tanto,
debiera olvidar que casi iba solo
cuando desnudó aquella emoción
que ahora es de todos,
debiera olvidar que casi iba solo
cuando conquistó el cetro que hoy
le ciñen a coro.

Ese hombre que por hechos o por dichos

es escuchado tanto,
ese hombre que por dichos o por hechos

es contemplado tanto,
recuerde por qué, por qué es que le quieren,
recuerde que ha partido de sí
en pos de otros seres,
recuerde por qué, por qué es que le quieren,
recuerde que dar con una razón
alumbra deberes.

Ese hombre que por hechos o por dichos

es amado tanto,
ese hombre que por dichos o por hechos

es alabado tanto,
se cuide de sí, se cuide de él sólo,
porque hay un placer perverso en creer
merecerlo todo.
Se cuide de sí, se cuide de él solo,
Porque el mismo don que lo levantó
Puede ahogarlo en lodo.