Bizikidetza etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak
Bizikidetza etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak

2019(e)ko martxoaren 5(a), asteartea

José Luis García, "Sexo, poder, religión y política", en Navarra


José Luis García es uno de los pioneros de Cofes, una experiencia navarra pionera en la educación sexual. Acaba de publicar un libro en el que recoge el otro lado de la moneda, veinte polémicas jaleadas por la derecha política y mediática contra la normalización de la educación sexual que se han vivido en Nafarroa en los últimos cuarenta años. A continuación reproducimos distintas partes de la entrevista realizada este domingo en Gara por Matxelo Díaz.


Entrevista al sexólogo José Luis García
Argazkia: Jagoba Manterola / FOKU
En 1982, un chaval de Etxarri Aranatz pintó un pene en la pizarra y el delegado del Ministerio español en Nafarroa abrió expediente. Era Javier Marcotegui, que luego fue consejero De Educación con UPN. En 1986 se denunció a tres ginecólogos por un aborto legal. En 1990 quitaban los preservativos de los kits antisida. Son solo tres ejemplos de 20 polémicas sobre educación sexual en Nafarroa que José Luis García ha recogido en su libro “Sexo, poder, religión y política” (Amazon). Lamentablemente, no son algo del pasado.
«Cuarenta años de trabas a la educación sexual». ¿Podría ser otra manera de titular su libro?
Sí. Es un tema en el que cuesta mucho avanzar. Cuando hablas con generaciones anteriores dicen que no quieren que les pase a sus hijos lo que a ellos les pasó. Y repetimos. Evidentemente, hay cambios. Pero estructuralmente no se ha normalizado la educación sexual. Es decir, que todos los niños y todas las niñas, desde Preescolar hasta la Universidad, reciban unos contenidos programados, sistemáticos, planificados en cada etapa y edad, ... Si no pedimos nada más que eso.
Es una demanda completamente básica.
Claro. Se trata de normalizar el aprendizaje. El sexo le interesa a todo el mundo. Durante toda la vida. Es bueno que estemos capacitados para afrontar eso que tenemos toda la vida. Hay hombres y mujeres que quisieran hacer el amor todos los días. En cambio, no le prestamos atención a eso que nos interesa mucho y le damos más importancia a las Matemáticas o saber si el río Nilo pasa por no sé dónde. Hay conocimientos que no tienen el enganche en la vida cotidiana que tiene la sexualidad. La pregunta es por qué esa obsesión por controlar y reprimir. A lo largo de 40 años analizo 20 iniciativas que ha habido en Navarra. ¿Por qué Navarra? Porque reúne unas características muy particulares. Desde el punto de vista político e ideológico, está muy polarizada. En esta sociedad, el sexo, como otros resortes emocionales, provoca un encontronazo. Por otra parte, todos los partidos que han llegado al poder han modificado los servicios de salud sexual. UPN, PSN y el cuatripartito. Cada uno tiene su planteamiento y su justificación pero lo han hecho. Navarra es la comunidad que más broncas ha tenido con este tema. Existe la paradoja de que al mismo tiempo hay servicios de atención sexual. En Navarra hay una excesiva ideologización de la sexualidad. Llevo tiempo reivindicando que la educación sexual se saque del debate político, ya que es una cuestión de salud. Y que los políticos no se metan en lo que hacen los ciudadanos en la alcoba. Lo que tienen que hacer es ofrecer recursos formativos para que haya profesores bien cualificados y que los chicos y las chicas reciban una educación sexual. La polémica no beneficia nada al proceso de normalización. Si un profesor tiene interés en la educación sexual y ve que hay polémica en la calle no se va a meter. El conflicto ralentiza el proceso y crea un precedente inapropiado para sucesivos intentos. El hecho de que se vaya retrasando todo esto deja las cosas como están. Y las cosas están mal, muy mal. La polémica hurta a los jóvenes su derecho a recibir una educación sexual. Les tenemos abandonados. Les obligamos a informarse a través de Internet y de las películas porno. Vamos a tener consecuencias a medio plazo importantísimas en forma de conductas sexuales raras, patológicas y agresiones sexuales. Puedes encontrar lo que quieras, por raro que sea. Si un niño de diez años ve con frecuencia una película porno, ¿qué idea se a hacer de lo que es una relación sexual? Pues que los tíos tienen una polla de 25 centímetros, siempre en erección, siempre con ganas. Y que las chicas son medio tontas, pero si les das unos azotes se ponen enseguida como una loba sexual. Son una serie de mitos que no tienen nada que ver con la realidad. Me parece terrible que un niño o una niña vaya creciendo con la idea de que elsexo es eso. ¿El resultado? Embarazos no deseados, abortos, infrecciones sexuales, patologías sexuales. Ya está bien. Deberíamos hacer stop e hincarle el diente a esto, a trabajarlo como si fuera un problema de salud.
[...] Cuando suceden episodios como el de la violación múltiple de «La Manada» hay un consenso social de que es necesaria más educación. Pero cuando se aplican programas como Skolae se monta la de San Quintín.
Eso es. Sabemos que hay miles de películas porno, pero una de las modalidades que más se ve es la de sexo en grupo. Una chica penetrada por tres o cuatro chicos a la vez. Al principio no le gusta pero le dan un par de azotes y acepta. Si una chaval ve esa película, ¿qué va a pensar? Que es lo normal y que a la chica que no quiere le das un par de azotes y enseguida se pone como una loba. Es un despropósito. Este años ha habido varias «manadas». No se explica solo por las películas porno, pero por supuesto que contribuye. Por eso, lo que propongo es que los jóvenes tengan una información que contraste la que reciben por el porno. Más científica, más profesional. El porno va a seguir existiendo siempre. Es un elemento muy difícil de controlar, en el que hay muchos intereses económicos y empresas muy poderosas. Lo que tenemos que hacer es capacitar a nuestros jóvenes para que sepan afrontar ese tipo de información, que no se crean esas cosas. Es un estímulo sexual que a algunos adultos les va bien. Pero que no se crean que lo que ocurre ahí es la realidad. Sería una pena que crecieran pensando que eso es así.
[...] En el otro lado de la balanza de esa polarización encontramos una derecha cerril. ¿Es por la influencia del Opus Dei o este es el recurso fácil? ¿Tenemos en Nafarroa una derecha más recalcitrante que en otros lugares de nuestro entorno?
Creo que sí. Creo que UPN reúne unas condiciones muy particulares. Hay gente que está presente como protagonista en todas y cada una de las polémicas que ha habido. Hay uno que de hecho ha estado en todas, desde la del Pito de Etxarri en 1982. La Iglesia y el poder político siempre han ido de la mano. Han formado un tándem muy poderoso a lo largo de la Historia con el objetivo de controlar sistemáticamente la libertad de los ciudadanos. La Iglesia ha usado la culpa sexual como elemento de control extraordinario. Los políticos lo han usado para cuidar sus privilegios y para aumentarlos. Por eso, el poder atrae tanto y se habla de la erótica del poder. Por eso los políticos se matan por el poder. Incluso en el mismo partido o a nivel local. Esa capacidad de tomar decisiones que afectan a los demás es probablemente que les ponga cachondos. En España, con el franquismo se creó un precedente brutal. El nacionalcatolicismo fue durísimo en el terreno sexual. Todo estaba prohibido, todo era pecado. Nuestros abuelos y nuestros padres ha sido víctimas de esa represión brutal. Estaban prohibidos los anticonceptivos. Todo lo que se saliera de la relación heterosexual adulta para tener hijos era pecado. Estos son nuestros antecedentes cercanos, venimos de eso. Es verdad que la Iglesia ha perdido poder, aparentemente. Ha perdido la batalla del aborto, la del divorcio, de los anticonceptivos. Ahora tenemos el tema del abuso sexual, que es un escándalo impresionante. Se ha puesto en segunda fila, pero hay partidos políticos que han cogido ese ideario. Hay una entente entre unos y otros. La Iglesia está ahora más orientada a los países en vías de desarrollo, donde encuentra un mércado muy grande. Aunque la Iglesia sigue siendo propietaria de muchos colegios, además de numerosos edificios. Es una forma de garantizar los privilegios. Saben que la sexualidad es una herramienta para ello. Y si eres capaz de lograr someter en el ámbito de la sexualidad, probablemente someterás en otros [...].

2016(e)ko azaroaren 22(a), asteartea

Ikasleak eta sakelakoa: debekatu ordez, arauak jarri

Artikulu interesgarria gaur Berria-k eskaini diguna. Iñaki Berastegi kazetariak dioskunez, gero eta lehenago erosten diete gurasoek haurrei lehendabiziko sakelakoa. Gurasoek, ordea, gutxi kontrolatzen eta arautzen dute sakelaken erabilera, eta horrek, sarritan, arazoak sortzen dizkie haurrei: "ziberbullying"-a edo sarean norberaren datuen kontrola galtzea, besteak beste. Hona hemen bi orrialde horietatik ateratako hainbat pasarte:

Iñigo Uriz / Argazki Press
Hamar eta hamabi urte artean erosten zaie haurrei lehenbiziko sakelakoa, nahiz eta lehenago jasotzen dutenak ere badiren. Erosketa horrek lehen hezkuntzatik bigarren hezkuntzarako jauzi horrekin ere bat egiten du. Adituen ustez, ikertu gabe dago zein den telefonoa erosteko adin egokia, eta beraz, zehaztea oso zaila da.

Egun, sakelakoak deiak egin, jaso edo mezuak bidaltzeko baino tresna askoz ere konplexuagoak bihurtu dira, Internetek ematen dituen aukerei esker. Hala, horien erabilera okerrak, eta gehiegizkoak, arazoak sortzen ditu haurren artean, bereziki. Arazo horiek ez sortzeko, ezinbestekoa da gurasoek euren seme-alabei sakelakoen eta teknologia berrien erabilera arautzea.

Guraso gisa jakin behar dugu gure seme-alabek zein aplikazioetan dituzten profilak. Azken erantzuleak gurasoak gara.

Arauen artean garrantzi handienetako bat duena denbora mugatzea da. Denbora mugatzeari oso hertsiki lotua dago sakelakoak erabiltzeko lekuak mugatzea, edo, kasu batzuetan, debekatzea: erabaki hori gurasoek hartu ohi dute.

Denbora mugatzeaz gain, ordu zehatz batzuetan debekatzea da beste aukeretako bat; bazkalorduan edo afalorduan debekatzea. Otorduetan sakelakorik ez erabiltzearen aldekoa da Garmendia: "Egokia iruditzen zait neurri hori. Baina, otorduetan sakelakoa ez erabiltzeko konpromisoa haurrek zein gurasoek hartu behar dute".

Smartphone-ek lortu duten gauzetako bat sare sozialetara sarrera erraztea eta horien erabilera zabaltzea izan da. Sarrera erraz horrek, ordea, arriskuak sortzen ditu erabiltzaile gazteenentzat: ziberbullying-a edo identitate digitalaren kontrolaren galera, besteak beste.

Whatsapp aplikazioa da gazteen artean gehien erabiltzen den sare sozialetako bat. Hori horrela, erabilera hori mugatzeko neurriak badaudela uste du Crespok: "Interneterako sarbidea soilik wifi bidez egiteko aukera ematen diete haurrei guraso batzuek". Whatsappek ere identitate digitala sortzen laguntzen du. Haurrei ez ezik, gurasoei ere kontuz ibiltzeko eskatu behar zaiela dio Goñik: "Askotan, gurasoak dira beren seme eta alaben argazkiak profiletan jartzen dituztenak. Edonoren eskura jartzen dituzte".

Garmendiak, ordea, uste du debekatzea ez dela konponbidea: "Gaur egun, ez du zentzurik haur bat Internetetik kanpo hezteak". Sare sozialetarako sarrera "atzeratzea" eta arauak jartzea dira, Garmendiarentzat, konponbidea. Goñik uste du arauak ezartzea, "ezinbestekoa" bada ere, haurren "autoerregulazioa" bultzatu behar dela.


Artikulu osoa irakurtzeko:



2016(e)ko azaroaren 15(a), asteartea

Maider Legarreta, "Bullied"

Bullying egin zioten Maider Legarretari (Galdakao, Bizkaia, 1997) haurtzarotik nerabezarorako bidean. Bost urteko jazarpen aroa jasan behar izan zuen, baina gara hura gaindituta, gaur egun, musika ikasketak egiten ari da Donostiako Musikenen. The Road bere bigarren lanean, Bullied abestia dago, eskolako jazarpenari buruzkoa, "kontzientzia pizteko".


Hona hemen Maiderrek berak egindako itzulpena eta azalpenak:

Está traducido directamente del inglés, por lo que algunas palabras o metáforas tienen un significado más profundo, por ejemplo cuando digo "nunca pagaréis" me refiero a que esas personas nunca van a ser capaces de sentir empatía hacia otras personas y nunca pedirán perdón, ni se arrepentirán. Porque todavía creo que están seguras de que nunca hicieron nada malo. Y de ahí la pregunta que les hago en el estribillo, que es si alguna vez pueden o podrán sentir empatía hacia alguien. 

Un par de lagrimas cayendo por mi cara, 
mi sangre en tus manos,
¿cómo pudimos ser amigas?
Necesitaba escapar de aquella gigantesca ola
no me importaba la manera, no me importaba mi destino
Pero nunca pagaréis
pensais que no teneis la culpa de mi miedo y mi dolor
siempre seréis iguales
¿Podéis sentirlo? dentro de vuestro corazón, despertad vuestra mente y abrid los ojos
Cada día estaba asustada, 
estaba avergonzada pero no lo podía decir
Y ahora es el momento, 
que tengo que admitir,
que no entiendo porqué sigo sientiendo esto una y otra vez
Solo queríais pegarme,
solo queríais vencerme,
solo queríais destruirme
del todo.

2016(e)ko apirilaren 13(a), asteazkena

Sexismoa eta indarkeria matxista nerabeen artean

"Nerabezaroa garai zurrunbilatsua da. Gazteak helduen munduko kodeak imitatzen hasten dira, haurtzarorako goxotasuna alde batera utzirik". Horrela hasten da gaur Berrian Ane Urrutikoetxeak idatzitako artikulua. Bertan elkarrizketatzen ditu Herrialde Katalanetako Candela elkarteko bi kide, nerabeen artean sexismoa eta indarkeria matxista atzematen eta konponbideak ematen lan egiten dutenak. Hona hemen bi kide horiek egindako baieztapen batzuk:


Argazkia: Jon Urbe, Berria
Miriam Aleman: Zailtasunak dituzten nerabeekin egiten dugu lan, hala eskatzen digutelako; gero eta gatazkatsuagoa izan, orduan eta sarriago eskatzen digute laguntza. Nerabe gatazkatsuaren estereotipoa oso zabalduta dago, baina eskola eta institutu guztietan daude indarkeria eta bullying kasuak. Izugarria da ikasgeletan sumatzen den ondoeza, eta egonezin hori ezkutatu egiten dute ikasle eta irakasleek.

Zer irakasten diezue nerabeei, indarkeria matxista ezagut eta atzeman dezaten?
M. A.: Lehenik eta behin, argi eduki behar dugu nerabezaroa ez dela garai arriskutsua; gazteek ez dituzte asmatzen harremanak: helduen gizartetik ikasitako rolak errepikatzen dituzte, eta, batzuetan, gustatzen ez zaizkigun baina gizartearen parte diren jarrerak bereganatzen dituzte. Jarrera horiek publizitatetik ikasten dituzte, Internetetik, filmetatik, musikaren mundutik... Jarrera horiek aztertzen baditugu, segituan konturatuko gara eredu heteropatriarkala dela nagusi. Hala, gizon fisikoki indartsuak dira mutilen ereduak: zangar itxura dutenak, arrakastaren irudia ordezkatzen dutenak. Aldiz, emakumeen ereduak ez dira emakumeentzat, gizonentzat baizik; hipersexualizatutako ereduak dira gehienetan. Beraz, neskek ez dute eredu garbirik, beren abeslari eta aktore gogokoenak lizunak direla esaten zaielako.


Sara Barrientos:  Informazio falta ikaragarria da. Internet da nerabeen informazio iturri nagusia, eta, askotan, pornoa da sexuaz ikasteko duten iturri bakarra. Filmetan amodio erromantikoa da nagusi, eta errealitatera salto egitean hasten dira arazoak. Gure lan nagusia bestelako informazioa eskaintzea da; beldurrik gabe, gurekin hitz egin eta galde dezatela. Askotan ez dago termino egokirik kezkatzen dituenaz hitz egiteko; nerabeekin batera ikasten dugu, zer kezkatzen dituen banan-banan hausnartuz, formula magikorik erabili gabe.


* Artikulu osoa irakurtzeko:

2015(e)ko azaroaren 9(a), astelehena

Dokumentala: "El machismo que no se ve"

"... Una media de 70 mujeres al año son asesinadas por sus parejas...
... un 12,5 % de las mujeres mayores de 16 años sufre violencia física o sexual...
... 1 de cada 4 adolescentes padece violencia sicológica...
... ¿Por qué una buena parte de los adolescente y jóvenes, que ha crecido en la igualdad de derechos para hombres y mujeres, no identifica las conductas machistas?..."

2015(e)ko ekainaren 2(a), asteartea

Zer da Bullying-a?

G
arrantzitsua da eskolan ikasleen artean jazarpena zer den definitzeko ahalegin bat egitea. Baina ez da erraza, eta hortik datoz sarri arazo asko. Hona hemen egiten diren definizioetan beti nabarmenduta ageri diren ezaugarriak eta, beraz, martxan dauden protokoloen oinarri direnak. Haur hezkuntzan inoiz edo behin jazarpenaren antza duten portaerak ikus badaitezke ere, ez dira aintzat hartzen hain haur txikitan.

Botere desoreka dago. Botere —dela fisiko, psikologiko edo soziala— desoreka dago erasotzailearen eta biktimaren artean. Erasoa jasaten duenaren kaltetan beti.

Nahita egindakoa da, eta denboran errepikatua era iraunkorrean. Jazarpenaz mintzatzeko, denboran errepikatzen den jokabide erasokor batek egon behar du, nahita egindakoa. Horren ondorioz, biktima etengabeko beldur batean bizi da, hel dakizkiokeen eraso berrien susmotan.

Biktima babesik gabe dago. Biktima normalean —ez beti, kasu klase asko daude— pertsona bakar bat izaten da, eta babes gabezian egoten da. Ez du baliabiderik aurkitzen egoerari aurre egiteko; bakanduta, baztertuta, eta buruestimua eta izen ona galduta sentitzen da.

Motak. Sei jazarpen mota zerrendatzen dira. Bazterketa: norbaiti sistematikoki kasu egiteari uztea. Ahozko erasoak: irain eta burlak izan daitezke. Eraso fisikoak: izaten dira zeharkakoak (eskolako materiala apurtzea) edo zuzenak. Mehatxua eta larderia: beldurra emateko norbaiti mehatxu egiten zaionean. Jazarpen edo abusu sexuala: sexu erasoak dira, edo sexismoa oinarri duten mespretxuzko jarrerak. Ciberbullying-a: mehatxu, burla eta irainak teknologia berriak erabiliz egiten badira.

2015(e)ko martxoaren 18(a), asteazkena

"Guraso izaten ikasi egiten da"

ATZEKOZ AURRERA. FRANCISCO CASTAÑO. IRAKASLEA ETA FAMILIA AHOLKULARIA

«Nahi lukeen haurra hezten du askok, duen haurra hezi ordez»


Castañok uste du seme-alabak heztea garai batean baino zailagoa dela. Hori horrela, beharrezkotzat jo du ahaleginaren, errespetuaren eta elkarlanaren balioak berreskuratzea.
G
Argazkia: Marisol Ramirez, Argazki Press

uraso izaten ikasi egiten dela dio Francisco Castaño irakasle eta familia aholkulariak (Ejea de los Caballeros, Espainia, 1966). «Beste edozein gauza bezala». Horretan laguntzeko, liburu bat egin du, Pedro Garcia Aguadorekin: Aprender a educar: evitar el mal comportamiento y el fracaso escolar (Hezten ikasi: jarrera txarrak eta eskola porrota nola saihestu). Donostian eta Bilbon aurkeztu dute liburua.

Nola ikasten dute gurasoek beren seme-alabak hezten?
Beste galdera batekin erantzungo diot horri: nola ausartzen gara seme-alabak hezten, aurretik ikasi edo prestatu gabe? Jendeak argi du informatika edo hizkuntzak ikasteko formatu egin behar dela: ikastaroak egin, eskoletara joan... Guraso izatearekin, ordea, kasu askotan ez da horrela gertatzen, eta akats handia da. Oso garrantzitsua da guraso eskoletara joatea, irakurtzea, eta batez ere behar denean laguntza eskatzea. Izan ere, askok uste dute beren kabuz moldatuko direla seme-alabek dituzten jarrera eta ikasketa arazoak konpontzeko, eta laguntza eskatzen dutenerako berandu da. Beste asko nahiko luketen haurra hezten saiatzen dira, ez daukatena.

Noiz eskatu behar da laguntza?
Seme-alabekin ezin dutela sentitzen duten lehen unean. Haurra oraindik txikia izan arren, jarrera batzuk gero etor daitekeenaren seinale dira. Ez da posible guraso batek bere 3-4 urteko umea ezin kontrolatzea. Ume hori nekez aldatuko da nerabezaroan. Horregatik da garrantzitsua txikitatik arauak eta mugak jartzea, eta umeak argi izatea, eskubideak dituen moduan, betebeharrak dituela. 

Gaur egun lehen baino zailagoa da seme-alabak heztea?
Bai, gizartean balio aldaketa bat izan delako. Lehen ahalegina, errespetua eta elkarlana ziren, besteak beste, nagusi. Orain, berriz, berehalakotasuna, ahaleginik eza, eta indibidualismoa. Gaur egun gazte askori gehien kezkatzen diena da Facebooken eta Twitterren zenbat jarraitzaile dituzten. Denen artean lan egin behar dugu garai bateko balioetara bueltatzeko.

Balio aldaketa horrekin lotzen duzu eskola porrota. Zergatik?
Ahalegintzea eta hobetzeko nahia krisian dauden balioak direlako. Gaur egun, gaztetxo askok dena eginda ematea nahi dute. Lanak egiteko errazenera jotzen dute, eta ez dira ahalegintzen. Ez diete erakutsi horren garrantzia. Kontuan izan behar da eskola porrota Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan agertzen dela, orduan zailtzen baitira ikasketak. Baina aurreneko zantzuak Lehen Hezkuntzan agertzen dira. Horregatik da garrantzitsua adin horietan balio horiek ezartzea.

Gurasoak ez al dira lan hori eskolen esku uzten ari?
Bai, eta hori ere aldatu behar da. Ez da posible ardura guztia irakasleen esku uztea, eta etengabe haien lana auzitan jartzea.

Zeregin horretan aitona-amonek duten eginkizuna ere aztertzen duzue liburuan. Nolakoa izan behar du haien egitekoak?
Argi dago aitona-amonek gero eta ardura handiagoa hartzen dutela, gehiegizkoa. Aitona-amonek nahikoa egin dute gu hezten, orain gure seme-alabak hezteaz arduratzeko. Ni asko haserretzen naiz gurasoek aitona-amonei kargu hartzen dietenean, adibidez, seme-alabek etxeko lanak egin ez dituztelako, edo egokitzen zitzaiena meriendatu ez dutelako. Ardura hori ez da aitona-amonena, beren seme-alabena baizik. Haiei eskatu behar dizkiete azalpenak.

Gurasoek duten arazoetako bat da seme-alabekiko komunikaziorik eza. Nola konpon daiteke hori?
Komunikazio espazioak sortuz haiekin txikitatik, haiei entzunez eta kasu eginez. Txikitan kasu egiten ez badiegu, ez dezagula espero nerabezaroan gauzak kontatzea.

Ainara Arratibel GastonBerria, 2015-martxoa-18a, 32 or.

2014(e)ko abenduaren 26(a), ostirala

Ziberbullying, gainditzeko dagoen ikasgaia

   Gaur BERRIACybergprogram 2.0ren berri izan dugu, EHUko hainbat ikerlarik abiatu duten programa, ikasleek Internet bidez pairatzen duten jazarpena (ziberbullyinga) eteteko asmoz. Eskolako jazarpenaz zein, zehazki, ziberbullyingez atera diren datuak eta zifrak izugarrizkoak dira. Maite Garaigordobil psikologoak dioenez, eskolan hasi baino ez da egiten jazarpena. Hori dela eta, funtsezkoa da lankidetza bultzatzea familiaren eta ikastetxeen artean. Hadi egon gaitezen, asko dago jokuan!

Gainditzeko dagoen ikasgaia


Argazki Press
Etenik gabekoa da jazarpena. Aurrez aurrekoak ziren lehen kolpeak; birtualak dira orain sarearen zurrunbiloan. Nerabeen arteko eraso fisikoek bere horretan jarraitzen badute ere, kasuak ikastetxetik irteten ari dira. Bizkorra izaten ari da desplazamendua, eta ziberbullying-a da gaur-gaurkoz arazorik handiena. Sareko bullying-a indar handiz zabaltzen ari da: gero eta gazteagoak ari dira pairatzen. Biktimari beste eraso mota batzuek adinako eragina laga diezaiokeela diote adituek. Jasateko aukera handiagoa da, eta geraraztekoa, ostera, zailagoa. Interneteko sare sozialek eta gailu berriek, oro har, esku hartzea zaildu dute, are eta nekezagoa baita erasotzaileei trabak jartzea. Gazteen arteko indarkeriaren akuilu bihurtu da sarea, ikastetxetako jolastokiak ez ezik. Egoeraz kezkaturik, EHUko zenbait ikerlarik Cyberprogram 2.0 izeneko programa sortu dute, Internet bidezko erasoak saihesteko eta gutxitzeko asmoarekin. Maite Garaigordobil EHUko irakasle eta Psikologian katedradunak gidatu du egitasmoa; martxan dago iaztik Gipuzkoako hiru ikastetxetan.

Programak DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza eta Batxilergoko 3.026 estudianterekin egindako ikerketa batean du jatorria. Eskolako jazarpenaz galdetu zieten iragan urtean 12 eta 18 urte arteko ikasleei, eta datuek diote kezkatzekoa dela egoera: ikasleen %83,7k aitortu dute eskola jazarpen egoeraren batean esku hartu dutela azken urtean; horietako %39,2k jakinarazi dute biktimak direla, %38,4k erasotzaileak eta %79,5ek halakoak ikusi dituztela. Hiru biktimatik bi erasotzaileak dira, hortaz, ikerketaren arabera. Kopurua zertxobait apalagoa da ziberbullying-ari erreparatzerakoan: hirutik bat da erasotzailea. %30,3k adierazi dute jazarri egin dietela noizbait sarean, %15,5ek tratu txarrak eman dituztela, eta beste %65,1ek ikusi egin dituztela.

Galdetegi eta ariketa sorta bat dakar programak, erasoa identifikatzen ikasi eta ondorioak ateratzeko. Eztabaida moduko saioak ere atontzen dituzte astean behin, taldean. «Ikasleak arriskuez jabetzea, hausnartzea eta estrategiak bilatzen jakitea da asmoa».

Ordenagailuak eta sakelako telefonoak jazarpenerako bide gero eta ohikoagoak dira. Hain justu, erasoen artean soilik Internet bidezkoek egin dute gora. Sareak errotik eraldatu ditu nerabeen arteko harremanak; erraztasunak eskaini dizkien arren, arriskuak «agerikoak» dira: anonimotasunaren babesean beldurra sorraraztea, argazkiak baimenik gabe partekatzea, pasahitza lapurtzea, norbaiten tokia hartzea, dei iraingarriak egitea... «Etengabeak» eta ugariak dira erasoak.

Garaigordobilek ohartarazi du muturreko kasuek suizidioa eragin dezaketela. «Kasurik okerrenetan». Ez du neurri askirik ikusten arazoa saiheste aldera. Areago, erasotzaileen kontra egin beharrean, «zama guzti-guztia» biktimen gain lagatzen dela salatu du: «Jazarpen kasu bat antzematen denean, sarritan biktimek egin behar izaten dute eskolatik alde, eta hala, behintzat, ez da lortzen arazoa konpontzea. Erasotzailea lehengo lekuan geratzen da». Erantsi du gizarteak ez diela «erantzun aproposa» ematen halako kasuei. Jazarpenari aurre egiteko zenbait protokolo aipatu ditu, baina «bistako hutsuneak» ikusten dizkie. «Arazoa ziztu bizian ari da zabaltzen». Irakasleak iritzi dio, halaber, ikastetxeek ez dutela erreminta askirik.

Momentuan bakarrik ez, luzera ere eragina izaten du Internet bidez jasandako jazarpenak; ondorio «larriak» biktimentzat. Baina ez soilik haientzat. Erasotzaile eta behatzaileentzat ere eragin «kaltegarriak» dauzka, Garaigordobilen aburuz. «Gazteen nortasuna garatzeko traba da, betiko markatuta geratuko baitira. Izan eskolan, sarean edota kalean parekoa da: denak dira galtzaile».

Sentsibilizazioa eta enpatia
Garaigordobilek adierazi du programarekin orain arte erdietsitako emaitzek frogatu egin dutela «tresna eraginkorra» dela, «berdinen arteko indarkeria murriztu eta prebenitzeko». Programa darabilten zentroetan erasotzaileen kopurua jaitsi dela azaldu du.

Zehazki hori da erronka: biktima, erasotzaile eta behatzaileen «isiltasuna» apurtzea. «Ohartu behar dira salatzailea ikasle solidarioa dela, ez aho handi bat. Baina asko isildu egiten dira beldurragatik». Bereziki, biktimarekiko enpatia jorratu dute. Nerabeen jokabide positiboan eta autoestimuan jarri dute berebiziko arreta, «erasotzaileen eta erasoa ikusi dutenen jarrera eraldatzeko».

Garaiz eta ikuspuntu anitzetatik esku hartzeko premiaz mintzo da Garaigordobil. «Erabat beharrezkoa da prebentzioa, baina nola egin? Hor dago koska». Sentsibilizazioan eragitearen aldekoa da, uste baitu Euskal Herrian inguruko herrialdeetan baino handiagoa dela. Alabaina, argitu du oraindik asko dagoela egiteko.

Eskolan hasi baino ez da egiten jazarpena. Hori dela eta, funtsezkotzat jo du lankidetza bultzatzea familiaren eta ikastetxeen artean. «Prebentzioa garrantzitsua bada ere, familia da giza garapenerako lehen sozializazio eremua. Biktimari eragindako kaltea konpontzen lagundu behar diote gurasoek erasotzaileari. Ezinbestean».

Ez da arazoa ezkutatu edo ukatzearen aldekoa. Jazarpena detektatzen den unetik esku hartu behar da: «Muinari heldu behar diote gurasoek: ezin dute esan jokaera desegoki horiek haurren kontuak direnik». Seme-alabekiko «afektibitatea» arrazoizko zigor eta diziplinarekin uztartzen dituzten ereduak ditu egokitzat; ohartarazi du gehiegizko zigorra darabilten ereduek seme-alaben jarrera antisozialak indartu egiten dituztela : «Seme-alabekiko maitasun eta konpromiso urriegi eta zigor gehiegi ikusi ditugu erasotzaile gazteen familietan».