Lekeitioko Armintxe leizeko grabatuak

Lekeitio (Bizkaia) erdiguneko eraikin baten azpian dagoen Armintxe haitzuloan balio eta kalitate tekniko handiko historiaurreko grabatuak topatu dituzte. Cesar Gonzalez Historiaurreko katedradunak jakinarazi du kobazuloaren hondoko lurra inork ez duela zapaldu azken 14.000 urteetan.

Animalia ezberdinak irudikatzen dituzte Madeleine aldiko 50 bat irudi daude, eta lehen aldia da Kantauri isurialdeko leize batean katuaren familiako grabatuak eta irudi abstraktuak agertu direla. Animalien konposizioa izugarria dela deritzo katedradunak. Hemezortzi zaldi, bost ahuntz, bi bisonte, bi lehoi eta zehaztu gabeko lau oineko lau animalia identifikatu dituzte oraingoz. Irudi figuratiboak ez ezik, abstraktuak ere badira; lerro bat eta zirkulu erdiko ikurrak, hain zuzen ere. Zoragarria, ezta?

Armintxeko kobazuloan aurkitu dituzten grabatuetako batzuk
Iturria: Bizkaiko Foru Aldundia

* Informazio gehiago:

• http://www.berria.eus/paperekoa/2121/025/001/2016-10-14/iberiar_penintsulako_grabatu_talde_zirraragarriena_topatu_dute_bizkaian.htm

Tamara De Lempicka-ren "Poum Rachou andereñoren erretratoa"

Argazkia: Patxi Abasolo

  Aste honetan politago azaldu zaigu Mendillorri Institutua. Arte lan berri bat dugu atondoan: Tamara De Lempickaren Poum Rachou andereñoren erretratoa (Varsovia, 1898, Cuernavaca-Mexiko, 1980), aurreko ikasturtean 1. Batxilergoko Margoketa artistikoa egin zuten ikasleek egina. Ikasleek hiruna modulo margotu zuten, eta puzzle gisa muntatu. Txalo bana haiei eta Cristina irakasleari!

* Tamara De Lempicha web orrialdea:

• http://www.delempicka.org

Grafitiak vs. svastikak

Berlinen hasi zen #PaintBack ekinaldia, orain hilabete gutxi. Era guztietako grafitiak egiten dituzte paretetako ikur naziak estaltzeko.

"H28" aldizkariaren bi lan zentsuratu egin dituzte

Nafarroako VII. Komiki Azokaren antolatzaileek hamalau piezako bilduma eskatu zioten H28 hilabetekari saretirikoa-ri, azokaren barruan fanzineen inguruko erakusketa bat osatzeko, baina bildumako bi lan atzera bota dituzte antolatzaileek. Zehazki, lan horietako batek Opus Deiri eta pedofiliari egiten dio erreferentzia, eta Guardia Zibilak Burlatan "Tortura" zioen pintaketaren harira egindako atxiloketen gaia lantzen du besteak. Marrazki guztiak onartu ezean azokan parte hartuko ez duela adierazi du aldizkariak, eta, Tiza elkarteko zuzendaritzak erabakiari eutsi dioenez, H28-k uko egin dio Nafarroako VII. Komiki Azokan parte hartzeari.

2015. urteko Charli Hebdo Frantziako aldizkariaren aurkako atentatuen ostean sortu zen H28. Geroztik, hilero, marrazki satirikoak kaleratzen ditu sarean, doan eta euskaraz:

• http://h28.eus

Saharako ipuin bat

 Saharako errefuxiatu kanpamentuetan ipuin bat kontatu zioten Berriozarreko Josu Jimenez-i (Berria, 2016ko abuztuaren 9a).

"Errefuxiatu kanpamentuak",
Erresistentziaren Museo Nazionala (Tinduf)
Argazkia: Patxi Abasolo

"Ipuineko protagonista neska saharar bat da, errefuxiatuen kanpamentuetako batean bizi dena. Neska oso triste dago aitona hil zaiolako. Neskatoa negar eta negar ari da, baita beste senideak ere, negar malkotan denak, aitona hiltzeak sortutako saminaren adierazgarri. Neskatikoak, -eta senideak, eta auzokideak eta Wilayako guztiek- negar eta negar egin zuten... erreka bat sortu zuten arte. Erreka oro itsasora doala jakinda, malkoen errekari segitzea erabaki zuten denek. Errekak Marokok eraikitako harresia ere gainditu zuen, Atlantikorako bidean. Itsasoraino heldu zen erreka; bai itsasoraino heldu zen erreka, eta hara heldu zen neska sahararra ere senide eta lagun guztiekin, hainbestetan amets egindako Mendebaldeko Saharara".

Mari Dapena artista (1924-1995)

Askotan oso nabaria izaten da ze eskasa den gure jakintza, batez ere gure ondare kulturalari dagokionez. Honetan, Iñigo Astiz kazetariak ikustarazi dit Berrian Mari Dapenaz idatzitako artikuluan. Astiz-ek dioenez, eta ni neu horren froga, margolari, grabatzaile, eskultore, idazle eta kultur eragile, frankismoaren aurkakoentzat eta kulturgileentzat bere etxea babesleku izan bazen ere, ia ezezaguna da oraindik haren izena.

Pintzel bakarraren parte dira konpromiso politikoa eta sorkuntza artistikoa Mari Dapena artistaren kasuan (1924, Barruelo de Santullan, Espainia- 1995, Bilbo); baina, hain zuzen ere, militantzia bikoitz horrek eraman zuen Euskal Herriko XX. mendeko bigarren erdialdeko arte mugimendu nagusien erdigunera.

[...] Umetatik ezagutu zuen frankismoaren errepresioa Dapenak. 36ko gerraren aitzakian espetxeratu egin zioten aita, eta jabetza guztiak kendu zizkioten familiari, eta 1960ko hamarkadan kartzelan izan zen Dapena bera ere, erbestetik itzulitako Ramon Ormazabal alderdi komunistako kideari aterpea emateagatik. Gizarte borrokan eman zuen bizitza, baita artegintzan ere. 

Errepresio horregatik daude galduta Dapenaren lanetariko asko, adibidez. Leire Makazaga arte historialariak kontatu zuen zergatia, 2014an artistari buruz egindako ikerketan: «Ezin da zehatz jakin zenbat [grabatu] egin zituen, ez non estanpatu ziren, ez zenbateko tirada izan zuten, ez nork editatu zituen, ez eta beste gauza asko ere, haren erakusketak marjinalak zirelako eta haietariko asko polizia politikoak eta Guardia Zibilak bahitu eta suntsitu zituelako argitalpen subertsibo eta klandestinoekin parekatuta». Eta ez da soilik poliziak suntsitutako lanak falta direla, poliziaren beldur artistak berak ere hainbat lan suntsitu behar izan zituelako maiz [...].

Kartzelako grabatuak

[...] Kartzelakoak dira erakusketako piezarik deigarrienetariko batzuk, halere. 1962an atxilotu zuten Dapena bere senarrarekin batera, eta bi urtez eduki zuten preso. ¡Sr. Juez! (Soy presa de Franco) liburuan kontatu zituen han bizitakoak gerora, eta espetxean zela kartzelako bizitza irudikatzen duten grabatuak ere egin zituen.

* Gehiago jakin nahi izanez gero:

• "Sorkuntzan (ere) militatzea"

Clara Fernández-Ladreda (zuz.), "El arte gótico en Navarra", Nafarroako Gobernua, 2016.

Kalean dugu gure Txarliren beste lan erraldoi bat, El arte gótico en Navarra. Ez dakit azaldu behar den Txarli nor den; tira, bada!, badaezpada. Carlos J. Martínez Álava historialari, doktore eta, hau garrantzitsuena, Mendillorriko Bigarren Hezkuntzako Institutuko irakaslea. Aurretik honako argitalpen hauek gauzatu zituen: "Del románico al gótico en la arquitectura de Navarra", hainbat monografia, "El Arte Románico en Navarra", eta parte hartu du "Enciclopedia del Románico en Navarra" zein "Enciclopedia del Románico en Zaragoza" proiektuetan. Urtero gidatzen ditu, departamentuko beste irakasleekin batera, Iruñeko Katedralerako bisitak, ikastetxeko DBHko ikasleei zuzenduak, hori luxua!

Clara Fernández-Ladredak zuzendu du lan mardul hau, eta Txarli-rekin batera Javier Martínez de Aguirrek eta Mari Carmen Lacarra Ducayk hartu dute parte. 669 orrialde, 1.000 ale, eta 38 euro. Nafarroako gotikoa gustuko izanez gero, hona hemen dirua fundamentuz gastatzeko aukera polita.

Liburuak lau ataletan dago egituratuta:

- Gotiko klasikoa (1200-1276).

- Gotiko distiratsua (1276-1387)

- Nazioarteko estiloa eta Borgoinako eragina (1387-1441).

- Gotiko berantiarra (1441-1512).

1512an agur nafar gotikoari, agur gotikoari eta agur Nafarroari. Gaztelak bideratutako konkistak eta horrekin abiatutako akulturazio prozesu latzak Nafarroa subjektu politikoa ez izatera eraman[go] dute. Hobeto galdera ikurra jartzen badugu, ezta? Badaezpada.

* Informazio gehiago:

• http://www.navarra.es/home_es/Actualidad/Sala+de+prensa/Noticias/2016/01/14/el+arte+gotico+en+Navarra.htm

Elisabeth Vigée Lebrun, XVIII. mendeko aristokraziaren erretratugilea

 Paris-eko Grand Palais-en antolatu dute Elisabeth Vigée Lebrunen inguruko erakusketa, XVIII. mendeko aristokraziak gehien maite zuen erretratugilea. Hona hemen erretratu bilduma eta Le Monde egunkariak urriaren 13an argitaratutako artikuluaren hainbat pasarte.

Avant que les sans-culottes ne l’étêtassent – c’était un 16 octobre –, la reine Marie-Antoinette fut immortalisée par une jeune femme peu ordinaire. Elisabeth Louise Vigée-Lebrun (1755-1842) était belle, spirituelle, indépendante, et une des meilleures portraitistes de son temps. Une exposition au Grand Palais permet de s’en faire une idée.

Certes, elle a un petit côté – charmant – Point de vue, images du monde : hormis une dizaine de paysages, dont une curieuse huile montrant des bergers de l’Oberland bernois – pas au travail, Dieu merci, mais faisant la fête –, ce ne sont que comtesses, duchesses, princesses, quelques reines aussi, une ou deux impératrices et à peu près autant de tsars…

Mais, aussi surprenant que cela puisse paraître, c’est la toute première fois que la France

Elisabeth Louise Vigée-ren autorretratua,
1880, The State Hermitage Museum

lui consacre une exposition. A dire vrai, seuls les Etats-Unis s’y étaient risqués auparavant : c’était en 1982, au Kimbell Art Museum de Fort Worth (Texas). Pourquoi tant de réticence ? Sans doute parce que voir alignés plus de cent cinquante portraits d’Ancien Régime, ce n’est pas franchement folichon : l’heure est au divertissement, en matière d’exposition, et celle-ci ne draine pas réellement les foules. Bonne nouvelle: on y sera entre amateurs de belle peinture.

Car elle était douée, la dame ! Il faut dire qu’elle avait été à bonne école: son père, Louis Vigée (1715-1767), était lui-même un portraitiste respecté, et lui avait mis très tôt les pastels (un genre où elle excellera) en mains. Elle étudia aussi avec Davesne, Doyen et Vernet, tout en fréquentant une académie de dessin dirigée par une certaine Marie-Rosalie Hallé. Car des Beaux-Arts, il n'etait pas question: impossible à une jeune femme de travailler d'après des modèles vivants, mâles et tout nus [...].

Elle va en gagner beaucoup, surtout lorsque la reine lui accordera sa confiance. C'est qu'elle n'est pas précisément une beauté, Marie-Antoinette, au point qu'elle ne peut se voir en peinture. Vigée Le Brun saura adoucir ses traits, en particulier le menton prognathe des Hasbourg, et le roi Louis XVI, enchanté de voir sa femme sous un nouveau jour, lui déclare: "Je ne me connais pas en peinture, mais vous me la faites aimer".

La reine apprécie aussi les séances de pose: l'artiste est enjouée, spirituelle et dotée d'une belle voix. Les deux femmes chantent ensemble des airs à la mode. C'est à la faveur royale qu'elle doit d'être admise à l'Académie de peinture en 1783. Les statuts auraient du lui en interdire l'accès, non parce qu'elle était femme -il y en avait une quinzaine sur six cent cinquante membres ou assimilés-, mais parce que son mari exerçait la profession de marchand de tableaux, ce qui n'était pas tolérable aux yeux des académiciens d'alors.

Toutefois, c'est aussi la proximité avec Marie-Antoinette qui lui valut de critiques hostiles. Déjà peu aimée, "l'Autrichienne" avait perdu tout crédit auprès de l'opinion publique depuis l'affaire du collier. Vigée Le Brun tente alors un portrait qu'il faut bien appeler de propagande, en représentant la souveraine avec ses enfants [...].

Lorsqu'en octobre 1789, les Parisiennes des Halles et la garde nationale font revenir le roi de Versailles à Paris, Vigée Le Brun comprend qu'un monde, son monde, celui que la petite bourgeoise fille d'artisan-peintre a tant fait pour conquérir, s'effondre. Et que la virulence des attaques dont elle a fait l'objet ne présage rien de bon. Elle embarque donc dans une diligence avec sa fille Julie et une gouvernante, pour rejoindre l'Italie. Son exil commence. Il durera treize ans [...].

Comme elle représente pour l'aristocratie européene la portraitiste de Marie-Antoinette, martyre de la cause nobiliaire, on se l'arrache. On la demande à Naples: elle y peint la soeur de Marie-Antoinette, Marie-Caroline, princesse des Deux-Siciles et future impératrice d'Autriche [...].

Son errance se poursuit: en 1793, elle est en Autriche. Deux ans plus tard, après acoir traversé la Hongrie et l'Allemagne, elle arrive à Saint-Pétersbourg, où elle est présentée à Catherine II; en 1800, elle s'installe à Moscou puis repart à Saint-Pétersbourg, traverse á nouveau l'Allemagne avant de rentrer à Paris où une campagne menée par son mari a permis de la rayer de la liste des émigrés.

Elle n'y rest que'un an, le temps d'eponger les dettes de son époux, et part pour Londres. Puis revient à Paris, avnat de repartir pour la Suisse... Destin peu commun pour une femme de ce temps. Elle finira ses jours sous le règne de Louis-Philippe en peignant, fidèle royaliste, une Apothéose de Marie-Antoinette. [...] Sa tombe, au cimetière de Louvenciennes, porte une épitaphe qui résume et clôt une vie trépidante: "Ici enfin, je repose".