Abel Azkona, "Lurperatuak": Arte eta Memoria

  Abel Azkona artista iruindarrak hogeita hamar pertsona lurperatu zituen iragan ostiralean, Iruñeko Erorien Monumentuan. Lurraren azpian memoria dagoela salatu nahi izan du.

Argazkia: http://www.affna36.org

  Soinu berezia egiten du euriak plastiko beltzen kontra erortzean. Tap-tap-tap. Hori da Iruñeko Rodezko kondearen plazan entzun daitekeen hots bakarra, bertaratutako dozenaka bagunek isil-isilik begiratzen baitiote artistari, harka lur beltza esku artean hartu eta harlauza bustien gainean etzanda dauden boluntarioei botatzen dien bitartean. Hogeita hamar bat dira. Oinutsik. Begiak itxita. Mutu. Euritea zakartuz doa pixkanaka. Ekitaldia hasi eta berehala, dena dago blaitua: arropa, aurpegiak, harriak, oin biluziak... Honezkero, hoztan hasiak dira hilotzak.

  "Gaurko protagonista ez naiz ni, fusilatuen senideak baizik. Tolosatik (Okzitania) edo Zaragozatik (Espainia) Iruñera etorri diren horiek guztiak elkarrizketatu beharko zenituzkete", esan zien bertaratutako kazetariei. "Benetan hunkarria da 80, 85 edota 90 urteko gizon-emakumeak hemen ikustea. Euren gorputzak eman dituzte artea eta memoria uztartzen dituen proiektu honetarako, eta hori txalogarria da".
Boluntario horietako bat izan zen Arcadio Ibañez San Juan, Miranda Argako bizilaguna. Haren baratzetik ateratakoa zen performancean erabilitako lur guztia. Bost senide hil zizkioten Ibañezi 36ko gerraren ondorengo urteetan: aita eta lau osaba-izeba. Haien gorpuak desagerturik daude oraindik, baina Deikaztelu inguruan egon litekeela uste du.

Faxismoaren monumentua
  Azkonarentzat, ezinbestekoa zen norbanakoen oroitzapen horiek guztiak Iruñeko Erorien Monumentuaren aurrean biltzea, "herri honetan dena baita tabu". Artista iruindarrarentzat Rodezno kondearen plaza "memoriarik ezaren hiriburua da". "Nik arte ikasketak egin nituen gaztetan, eta Erorien Monumentuaa ez da artea. Diktadoreei gorazarre egiten dien eraikin faxista bat besterik ez da. Horrexegatik, plaza hau faxismoaren biktimen senideekin betetzea itzela da, historiari buelta ematea da".
  Francoren alde borrokatu zirenak omentzeko eraiki zuten Erorien Monumentua, eta ikur frankista ugari biltzen ditu eraikinak oraindik ere. Ikurren legea betetzeko asmoz, gehienak estali ziren, baina ez ziren ezabatu. Horrez gainera, Mola eta Sanjurjo jeneral kolpisten hilobiak daude monumentuaren sotoan, eta haien omenezko meza egiten da urtero, uztailaren 18ko altxamenduaren urteurrenean. Lurperatuak lanarekin, historia beltz hori azaleratu egin nahi izan du Abel Azkonak.


Iturria: Ion Orzaiz, "Ahanzturaren kontrako artea", Nafarroako Hitza, Berria, 2015eko maiatzaren 8a, 5. or.

Niki de Saint Phalle artista frantsea (1930-2002) Bilbon

Nana, Niki de Saint Phalle
Argazkia: Patxi Abasolo

   Aurreko astean, Guggenheim museora joan ginenean, itxita topatu genuen hirugarren solairua. Erakusketa berri bat prestatzen ari omen ziren. Egun pare bat igarota, Berrian irakurri dut Niki de Saint Phalle artista frantsesaren erakusketa dela (Neuilly-sur-Seine, Frantzia, 1930- San Diego, AEB, 2002). Orotara 200 artelan eta artxiboko dokumentuak jarri dituzte ikusgai, orain arte artistari buruz egindako erakusketa asmo handienekoa. Hau amorrua! Niki de Saint Phallerenak ziren kanpokaldean ikusi genituen eskulturak, izugarri politak. Guri ongi etorria edota agur egin zigutenak, hain zuzen.

   Artistaren hitzetan, "Tiro egiten dut boterearen aurka, matxismoaren aurka, torturaren aurka, arrazismoaren aurka". Gerra Hotza eta Aljeriako gerraren garaietan, arte bidezko guda egiteko hautua egin zuen berak. "Psikologiaren aldetik, terrorista bihurtzeko ezaugarri guztiak nituen. Baina armak kausa on baterako erabili nituen: artearen kausarako".

   Kaos, bortxakeria, alaitasuna eta baikortasuna. Sentipen kontrajarriak helarazten dute artista frantsesak egindako lanek. Baina horren bila aritu zen bere ibilbide osoan. "Alde magiko, intuitibo, femenino, sexual, emozionala bilatzen dut. Hori erabiltzen dut irensten gaituen izaera zientifiko maskulinoari aurre egiteko".

   Guk ikusi ahal izan genuen eskultura multzoan, emakumeen rolak dira aztergai. Nanak izenez ezagutzen dira hiru dimentsioko emakume gorputz handi eta koloretsu horiek. Emakume berri bat irudikatu nahi du horiekin. Biktima izateari utzi, eta askeak diren andreen irudiak dira.

   Irudi sexualizatuak dira guztiak. Badira beltzez margotutakoak ere. 60ko hamarkadan afroamerikarren aldeko eskubide zibilen mugimenduarekin bat egin zuen. Azken batean, emakumeak eskubidea du ezetz esateko, matxinatzeko, bere independentzia aldarrikatzeko.

* Gehiago jakiteko:

• http://www.berria.eus

Guggenheim Bilbo museorako ateraldia

Mendillorriko DBH 3H-I Puppy-rekin
Argazkia: Patxi Abasolo

   Atzo Guggenheim Bilbo museora joan ginen DBH-3H eta 3Iko ikasleekin, Marrazketa departamentuak antolatua. Museoan ere murrizketak ezarri dituztenez, bi talde bertako gidariekin aritu ziren bitartean, Amaia eta biok arduratu ginen hirugarren taldearentzako bisita gidatuaz. Dena esan beharra dago, lehenengo aldia izan da arte garaikide bilduma bat bertatik azaldu dudana. Eta, jakina!, dena esan behar denez, esango dugu primeran egin genuela, txapeldunok Amaia eta biok! Niri honako hauek egokitu zitzaidan azaltzea: eraikina bera (dekonstruktibismoa), Miquel Navarroren Harresi Hiria, Baselitz-en Lenin anderea eta Urretxindorra, Beuysen-en Tximista oreina argituz, Boltanski-ren Gizakiak... Pena Lenin ankaz gora ikustea, baina tira!, ez da buelta eman beharko litzaiokeen istorio bakarra.

   Mari indartsu zegoen, gu blai eginda. Ongi etorri polita ere jaso genuen hiru emakume horiek eskainitako dantzaldiarekin (Niki de Saint Phalle-renak). Hori uste nuen nik bederen; baten batek pentsatuko zuen, hala ere, ez al zen izango gure ikasle batzuei azkenean museotik joateko ordua ailegatu zitzaiela jakitean? Auskalo! Ordu eta erdiko bisitaldia bukatuta, zuzenean ikusi ahal izan genuen Puppy nola apaitzen zuten. Napar on gisa, aspaldin utzi gintuen itsasoa agurtu, mokadua hartu, eta buelta. Dena den, ikasle zintzo horiek, hemen utziko dizuet Jeff Koons-en tulipa-lore sorta ederra, merezi duzue eta. Ongi bizi!

Ongi etorria ala agurra?
Argazkia: Patxi Abasolo

Irakasleari adi-adi
Argazkia: Patxi Abasolo

Ikasle zintzoentzako lore sorta ederra
Argazkia: Patxi Abasolo